Ek wou vandag kom leer oor al die leestekenreëls,
dus lei ek toe af dat, derhalwe, daarom, gevolglik
en tog, voorafgegaan word deur 'n komma.
Jy wys my toe ook daarop dat hierdie leesteken
ook tussen twee werkwoorde geplaas word, asook
voor en na die naam van die persoon met/van
wie ek praat, maar nie tussen voornaamwoorde nie:
"Ons gids, Karel, vertel toe die horlosie weer tyd kon aanwys,
sien ons ons is reeds te laat en besluit om tog maar deur te druk."
Soos 'n spons suig ek die inligting op oor die gebruik
van 'n kommapunt tussen twee voegwoorde;
of in die plek daarvan soos maar, want, omdat/en:
"Magie vol; ogies toe!"
Ek wou nog verder leer oor hierdie reëls en toe
vertel jy my van die vraag- en uitroepteken,
en wys my mooi hoe!
Is Piet vandag hier? Sou ek dieselfde vraag indirek aan jou
stel en wonder of Piet alweer siek is, kom daar geen
vraagteken aan die einde van die sin nie, lig jy my verder in.
As dit wel die geval is - dat hy 'siek' speel, was ons
altwee verseker - baie boos!
Hierdie leestekenles sluit toe ook die gebruik van die dubbelpunt
in; baie geduldig verduidelik jy verder so: "Hier speel ons met
woordbeitels van alles soorte: lank en kort."
En sommer net vir die lekker leer ons speel-speel verder;
trek jy strepies oor 'n woord en wys die verskil tussen 'n akuut (')
vs gravis (`) aan my.
Blosend vind ek toe ook uit dat 'n akuut op albei vokale
van ‘n tweeklank soos méér, wéér en nóúdat
geplaas móét word!
Jy maan ons toe baie beskeie: tog net nie op net, nog, slegs en te nie.
Dít het ek wrintiewaar nié geweet nie!
So leer ek toe ook van 'n aandagstreep -
om die leser se aandag op iets te vestig
en ook spanning en afwagting te skep.
Selfs daar waar ons net 'n sin afbreek -
en weer aangaan:
"En nou stel ons aan u voor - ons nuwe hoof!"
Nuuskierig wou ek méér weet oor die doel van
"aanhalings-tekens", en jy beduie só aan my:
Onthou die kappie op die 'e'
as iemand nog ietsie wil sê
in 'n reeds-aangehaalde-sin.
"Toe sê Karel vir hom:
‘kyk, ek wil nie verder redekawel nie’
en stap so brom-brom om die hoek."
Angstig wou ek meer weet oor die toepassing
van leestekens; vertel jy my van 'n skuins streep (solidus)
waar die verhouding tussen twee dinge aangedui word,
asook in die plek van die woorde "en/of" soos in:
"Met die ATKV/SANLAM-toekennings, pronk al die manne/vroue opgedos - nes poue!"
En toe wys jy ook vir my wanneer om slegs drie kolletjies te gebruik,
om ‘n stilte aan te dui ... of om afwagting te skep:
"Ja swaer, wat sal ek nou sê...die lewe druk soms
maar swaar op 'n man se gemoed; oplossings kan
ons maar net oor droom..."
En net voor ek weg wou gaan, (om my nuwe kennis toe te pas)
herinner jy my net gou-gou weer:
"Elke sin word met ‘n punt afgesluit. Onthou akronieme/letterwoorde
m.a.w afkortings wat uit een of meer hoofletters bestaan soos bv. RAU
sal puntloos spog in 'n sin!"
... en al die reëls val weg met 'n kaalvoetgedig, soos Ma - van Antjie Krog.
TGG © (Inligting verkry: ATKV Taaldiens en Afrikaans in Europa/Dalene Müller se handleiding: Skryf Afrikaans van A tot Z en die artikel oor leestekens wat Jeannedarc aangedra het vir opvoedkundige waarde)
